Hoogte Kadijk
Transformatoren (1936)
Smit Slikkerveer
Elektrische centrale Tandjong Priok (1895)
Willem Benjamin Smit (1860-1950)
Elektriciteitspionier en grondlegger van de Smit bedrijven in Nederland
Smit Transformatoren (1916)
4000 kVA transformator
Smit Elektroden
Laselektroden afdeling 1935
Smit Transformatoren
Spoelenmontage 1921
Smit Ovens
Vervoer van een grote oven per slede (Groenestraat Nijmegen 1936)
Smit Slikkerveer
Wereldtentoonstelling Brussel 1910
Transformatoren
Smit Slikkerveer 1912
Smit Gas Generatoren
1965-1969
Professor Nolen (1938)
Beproeving oude gramme dynamo bij TU Delft
Het vervoer van transformatoren d.m.v. paardentractie (Smit Transformatoren 1913-1915)
Dit duurde weken...
Thomas Rosskopf
Excursieleider KIVI bij Smit Slikkerveer (1911)
Smit Draad (1921-1927)
Kijkje in de Draadfabriek
Thomas Rosskopf (1880-1953)
De oprichter van Smit Transformatoren, Draad, Weld en Ovens

Willem Benjamin Smit in 1888In 1893 kreeg Willem Smit de opdracht van het ministerie van Koloniën om de bestaande elektrische verlichting van de haven bij Tandjong Priok in het voormalige Nederlands Indië, flink uit te breiden en te moderniseren. Dit was een project van formaat. Aanleiding daarvoor was de avonddienst die werd ingevoerd op de spoorlijn Batavia - Priok en de ontstane behoefte aan elektrische verlichting. Tandjong Priok werd daarmee (in die tijd) één van de modernste havens ter wereld.

De eerste elektrische verlichting, 30 booglampen en 24 gloeilichten werden 10 jaar daarvoor aangebracht door Siemens & Halske. Willem Smit had een project uitgewerkt waarbij de oude lampen werden gecombineerd met een nieuw systeem van Smit Slikkerveer.

Onlangs vond ik in een oud document van het Koninklijk Instituut van Ingenieurs voor Nederlands Indië gedetailleerde informatie met schema's en tekeningen terug, die ik in dit artikel verwerkt heb.

Installatie Tandjong Priok 1894

Beproeving van de installatie voor Tandjong Priok 1894

216 booglampen
Willem Smit leverde de voor die tijd het enorme aantal van 186 booglampen (9 en 4.5 ampère) en 60 gloeilampen van 16 N.K.

N.K. betekend Normaal Kaars, afgeleid van de lichtopbrengst van één kaars. Een standaard gloeilamp voor huishoudelijk gebruik had destijds een lichtopbrengst van 16 N.K.  en nam een vermogen op van 50..55 Watt. Deze licht sterkte is grof weg te vergelijken met die van een moderne gloeilamp van ca. 40 W. die ongeveer 390 lumen aan licht afgeeft. Het meeste vermogen gaat als warmte verloren, dus je kan het vermogen van het afgegeven licht niet vergelijken met het opgenomen elektrisch vermogen. Daar zit het rendement van de lamp tussen. (Erik de Vries).

Samen met de 30 oude booglampen komen we dan op 216 booglampen !! Vooral het aantal booglampen van 60 stuks bij de hangars (zie foto hieronder) moet voor de scheepvaart een enorme verbetering zijn geweest. Men zag de haven 's-avonds al op enkele kilometers afstand oplichten. Smit werkte met een maximum en minimum verlichting. Tussen 18:00 uur en 18:30 werd de maximum verlichting geactiveerd tot ongeveer 23:30 en daarna de minimum verlichting tot 6 uur in de morgen. Dit om stroom en lampen uit te sparen.

alt

Hierboven zien we de hangars bij de haven van Tandjong Priok met op de voorgrond, hangend aan de hangar, 1 van de 60 booglampen van Smit. Van de 60 lampen mochten er slechts 24 tegelijk branden. De lampen waren parallel geschakeld en vanwege de minimum verlichting in de avond, moest men het gedeelte in de Westergracht serie geschakeld aanleggen zodat ook de zogenaamde smokkelroutes de hele nacht van licht voorzien konden worden. Dit zorgde voor 4.5 km extra koperdraad. De plaatselijke politie eiste deze extra verlichting in de nacht vanwege de smokkelaars.

alt

Haven Tandjong Priok 1895 met booglamp Smit

De haven van Tandjong Priok uit 1895 - 1900  met op de voorgrond links boven een booglamp van Smit. 

Hieronder een slideshow van enkele foto's van de haven van Tandjong Priok tussen 1895 - 1940 en daaronder een kort filmfragment van de Haven uit de twintiger jaren van de vorige eeuw, gezien vanaf de kantoren van de Rotterdamsche Lloyd. 

hangarshavenpriok1900
haven1920
HAVENTANDJONGPRIOK1895
havenTandjongPriok1900
haventandjongpriok1926
havenTandjongPriok_1900a
lloydloods1940haventandjong
PKL01_60-79_W_1915
stoomschip1895
TandJongPriok1921-full
TandjongPriokkaart1-1921
TandjongPriokkaart2-1921
TANDJUNGPRIOK_HAVEN_1920_BOOGLAMP
01/13 
start stop bwd fwd

Tandjong Priok (1920)


Bron: You Tube (duurt ongeveer 15 minuten)
Impressie Tandjong Priok / Kade Rotterdamsche Lloyd (rond 1930).

 

Station Tandjong Priok
Het oude station van Tandjong Priok werd al in 1885 van elektrische verlichting voorzien door Siemens & Halske. Willem Smit breidde het aantal elektrische lampen hier ook flink uit. Je ziet dit goed op de foto's hieronder waar verschillende lantaarns te zien zijn en elektriciteitskabels van station naar de andere gebouwen.

alt

Het station van Tandjong Priok in 1894 met,een oude elektrische tuimel lantaarn van Smit op de achtergrond. Het is echter de vraag of Willem Smit  de uitvinder is van de tuimelaar, het is wel zeker dat hij ze als eerste in Nederland toepaste. De gelijkenis met de paal in de schets van de verschillende type lichtmasten/ ophangingen is wel heel sterk, zelfs het contra gewicht zit hier op dezelfde plek. (zie ook de schets van de lantaarns hieronder).

Verlichting haven Tandjong Priok 1894

Schema van de plaats waar de verlichting was aangelegd

Hierboven het schema waar de elektrische verlichting was aangelegd in de haven van Tandjong Priok in 1895.

alt

alt

Het oude station van Tandjong Priok uit 1895 met links een elektrische lantaarn.

alt

In de twintiger jaren van de vorige eeuw werd er een nieuw treinstation gebouwd in Tandjong Priok, Heemaf leverde samen met werkspoor de eerste elektrische treinen die vertrokken vanaf dit treinstation.

De elektrische centrale van Tandjong Priok
Willem Smit leverde de complete installatie van 2 horizontale stoom machines van het tandem-compound systeem (35 PK), elk voorzien van 3 dynamo's (2 x booglicht dynamo en 1 compound dynamo voor zowel booglicht als gloeilampen), schakelborden, 34 bliksemafleiders en elektrische installatie. Ketels werden geleverd door Stork en de gloeilampen door "een gloeilampenfabriek in Eindhoven".

Dynamo's en schakelbord bij Tandjong Priek (1894)

Schakelbord van Tandjong Priok uit 1894 met links op de voorgrond de tandem compound stoommachine van het type Manchester. Het Schakelbord met al die losse draden is waarschijnlijk een proef opstelling om te kijken of alles werkte.

Bron: Archief Brush Ridderkerk / kees Tym

Dynamo van het manchester type
Dynamo van het manchester type. Bron: KIVI
 

alt

Reclame "De Prins" 1894. Dit is dezelfde dynamo van het manchester type als de foto daarboven.

Het "machinenhuis" was gelegen naast het treinstation, daar stond de complete elektrische centrale opgesteld en van daaruit gingen 34 leidingen naar de hangars, station, locomotiefloods de (tuimel) lantaarnpalen en de telegraafpalen. Zie tekening hierboven. De bediening was in handen van 1 chef machinist, 3 machinisten, 1 leerlingmachinist en 4 stokers. Men werkte in een 2-ploegendienst. De kosten van dit totale project was voor die tijd enorm, HFL 88000 gulden, en dit geeft ook het belang aan wat de Nederlandse regering over had voor de modernisering van deze haven.

Het KIVI (Koninklijk Instituut van Ingenieurs), afdeling Indië geeft een compliment aan de fabriek van Willem Smit, de installatie voldoet goed , de dynamo's lopen rustig en vonkenloos en de booglampen branden rustig. 

alt

Tandem compound machine van het type manchester, in de centrale van Tandjong Priok 1895. Bron: Brush Ridderkerk.

alt

Schema tandem compound stoom dynamo Tandjong Priok 1895. Bron: KIVI 

alt

Een overzicht van de elektrische centrale van Tandjong Priok, "het machinenhuis" Klik op de tekening om te vergroten.

alt

Schakelbord Tandjong Priok 1894

Bovenstaande foto is exact het schakelbord van het schema hieronder (van het KIVI). Het losse schakelbord  op deze foto staat op andere steunen tegen een andere muur op een andere ondergrond. Ik denk dat dit het schakelboord is voor opstelling op zijn definitieve plaats, dus nog niet aangesloten.

Bron: Archief Brush Ridderkerk.

Schema schakelbord Tandjong Priok 1895

Tekening van het schakelbord van Tandjong Priok uit 1895, Bron: KIVI

TandJongPriok1921-full

Kaart van Tandjong Priok uit 1921. Klik HIER voor de linkerkant van de kaart in detail en HIER voor de rechterkant in detail.. Bron: Archive.org

alt

Dynamo's van het manchester type 1890-1900

Opening elektrische centrale Tandjong Priok (1895)

Opening van de elektrische centrale van Tandjong Priok in 1895

Meer info klik op dit document van het Koninklijk Instituut van Ingenieurs voor Nederlands Indië uit 1895. Klik hier voor een documentaire van Willy Mullens uit 1924 over dit gebied, met o.a. een blik op de haven van Tandjong Priok.

Bron: Archief Brush Ridderkerk, Holec Historisch Genootschap, Koninklijk Instituut voor Ingenieurs, (KIVI), Koninklijk  Instituut voor de tropen/ Geschiedenis24.nl, Tekst: Rudo Hermsen, voorzien van commentaar van Erik de Vries.

Historische nieuwsflits

Vervoer van een regelschakelaar van Smit Nijmegen naar het 150 kV station Veenendaal (1953)

Vervoer van een de regelschakelaar van een transformator van Smit in Nijmegen naar het 150 kV- station Veenendaal in 1953.
Het transport gaat door de Zijpse poort in Arnhem, let vooral op de hoogte beperking door de rijdraden van de trolleybus.
Om de transporthoogte van de combinatie transformator plus regelschakelaar te beperken werd deze na de beproeving gedemonteerd en separaat getransporteerd. De aandrijving van de regelschakelaar werd eveneens om hoogte te besparen gedemonteerd.Op de onderste foto is een soort hoogwerker te zien die waarschijnlijk de rijdraad van de trolleybus waar nodig optilt.

Vervoer regelschakelaar Veenendaal 1953

Vervoer regelschakelaar  Veenendaal 1953

Nog een foto van dit transport

Bovenstaande foto ontving ik van Bart Dijkstra. Hij is de verzamelaar van alles wat met transportbedrijf  fa Frederiks te maken heeft. Zij reden vroeger veel voor Smit. Deze foto is van hetzelfde transport en de vermoedelijke chauffeur van dit transport met een "Mack" was dhr. Martin Gommers.

Wim Erinkveld de regelschakelaar expert van Smit Transformatoren schrijft hierover het volgende:

" Het is onmiskenbaar een complete Smit regelschakelaar, die aan de kopse kant van de transformator wordt aangebouwd.   Het “dakje” is een transportvoorziening, wat daaronder zit is het porselein, ook wel “Embrite” genoemd waar de lastschakelaar in zit. Goed ingepakt vanwege het transport. Dit deel vertegenwoordigt tevens het sterpunt van de transformator met vol isolatieniveau. Het onderste deel waarmee het geheel op de wagen staat is de omschakelaar, op één der zijden steken dan de tientallen aansluitingen door waarmee verbinding gemaakt wordt met de wikkelingsuitlopers.  Wat ontbreekt is de aandrijving "

Vervoer regelschakelaar  Veenendaal 1953

Bron: Archief Smit Nijmegen Historisch Genootschap.

Van Wim Erinkveld kregen we tevens een prachtige foto (rond 1950) van een transformator met aangebouwde regelschakelaar van dit type.

Regelschakelaar 1950 (Smit Trafo)

Bron: Archief Smit Transformatoren.

Hierop is de aandrijving, gemonteerd onder het omschakelaar-compartiment, goed zichtbaar. Tevens wordt verwezen naar enkele zinsnede uit "Technische ontwikkelingen van transformatoren" ( een hoofdstuk op deze site), voor het gemak van de lezer hier herhaald.

Het tijdperk Nolen, 1916..1955

..................De regelschakelaar wordt gemeengoed, zij het nog als een puist in aparte kast met een bus duct verbonden aan de transformatorkast......... Prof. Nolen gaat in 1955 met pensioen, waarmee we dit tijdperk afsluiten..........

De nieuwe tijd 1955..heden.

......In 1957 hebben de regelschakelaars een dusdanige constructie dat ze in de transformatorkast geïntegreerd kunnen worden.......

 

Opstelling trafo op het station Veenendaal (1953)

Opstellings foto hoogst waarschijnlijk op het station Veenendaal.

Deze transformator had een vermogen van 20 MVA en een overzetverhouding van 172...127 / 10 kV.
De overzetverhouding werd zo gedefinieerd om duidelijk ( en met enige trots) aan te tonen dat het hier ging om een onder belasting regelbare transformator.
In 1952 schrijft prof. Nolen ".....de productie van 150 kV regelschakelaars loopt voorspoedig...."
In 1953 worden volgende onder belasting regelbare transformatoren geleverd.

3  stuks 150 kV
4  stuks 110 kV
4  stuks   50 kV
2  stuks   10 kV ( dit waren 25 MVA transformatoren voor Rotterdam, 10 kV was de tussenspanning en 5 kV de middenspanning)

Erik de Vries, met dank aan Wim Erinkveld.

Schrijf reactie (2 Reacties)

Wikkelarij Smit Trafo 1970

Onderstaande prachtige foto ontvingen wij van dhr. G. van Laanen. (klik op de foto om te vergroten).

Wikkelarij Smit Trafo 1970

Bron: G. van Laanen (Smit Transformatoren).

Schrijf reactie (0 Reacties)

Bedrijfsfilm videobox

Cloud tag

Laatste artikelen

Laatste reacties

 

Wie is online

We hebben 91 gasten en geen leden online

Statistieken

Aantal bekeken pagina's
3904285

Nieuwsbrief

DMC Firewall is developed by Dean Marshall Consultancy Ltd