Een illustratieve foto van een op het fabrieks terrein van Smit Transformatoren "spoortransport gereed" gemaakte transformator, voorzien van een duidelijke tekst. Het transportgewicht van de transformator was 90.000 kg. (in de tekst is een nul weggevallen).

Het transport per spoor had het voordeel dat er grotere gewichten vervoerd konden worden dan bij wegtransport. Bij transport over water waren nog grotere gewichten mogelijk. Voor bestemmingen die niet over het water bereikbaar waren, was spoortransport voor grotere transformatoren een uitkomst. Smit Transformatoren had voor dit doel een eigen aansluiting op het spoor en beschikte over een zgn. "kuilwagen" naar eigen ontwerp.

De voorste en de achterste wielstellen van de kuilwagen werden met balken aan elkaar verbonden, de transformator hing tussen deze balken, de bodem van de transformatorkast rustte dus niet op een laadvlak zoals bij een vrachtwagen.

Het nadeel van deze transport methode was dat het ontwerp van de transformator aangepast moest worden aan het spoorprofiel, dat is de ruimte die men heeft tussen en naast de rails.

Bij een geëlectrificeerd spoor hangen de rijdraden op een bepaalde afstand boven de rails, dit is de maximale hoogte voor een transport. De rijdraden hangen aan traversen die afgesteund zijn door masten. De breedte tussen deze masten is de maximale breedte voor een transport. Bij smalle doorgangen, bruggen en tunnels bijv. is de breedte vaak beperkt. Het ontwerp moest dus aangepast worden aan het spoorprofiel. Dit kan behoorlijk ingrijpend zijn, bijv. de toepassing van een vijfpoots kern i.p.v. een driepoots kern om hoogte te besparen.

Het transport per spoor, populair in landen met weinig waterwegen, werd in Duitsland mogelijk gemaakt door de toepassing van z.g.n. "Wander-Transformatoren". In plaats van de transformator tussen balken in een kuilwagen te hangen, vormden deze balken een integraal onderdeel van de transformatorkast. Aan weerszijde van de transformator waren bevestigingspunten voor de wielstellen. De transformator was hierbij een zelfdragende constructie. Smit Transformatoren heeft dit type ook voor de export naar Duitsland gemaakt.

De wat omslachtig aandoende transportroute heeft niet alleen te maken met de maximale belastbaarheid van trajecten en bruggen maar vooral ook met het voorkomen van vertragingen van het normale personen- en goederenverkeer.

Er moest langzaam gereden worden en het remmen moest uiterst subtiel geschieden om kern en wikkelingen niet te hoge versnellingskrachten bloot te stellen. Stoppen tegen stootbuffers bij het rangeren bijv. kon ontoelaatbare versnellingskrachten te weeg brengen. De kuilwagen kon dus niet zondermeer aan een trein voor normaal goederen transport gekoppeld worden.

Later werden, m.n. door export naar aardbevingsgevoelige gebieden in de USA. "aardbevingsvaste"kern en wikkelingsconstructies ontworpen. Deze uitvoering maakte minder subtiel spoortransport mogelijk.

Erik de Vries.

Mannen in actie om houten dwarsbalken te leggen waarover de transformator (rechts in beeld onder een dekzeil) gesleeëd kon worden. 

De transformator stond hierbij op in de bewegingsrichting geplaatste houten balken. Om de wrijving tussen de dwarsbalken en transformatorbalken te verminderen werden deze met vet ingesmeerd. Aan de transformator werd getrokken met paarden of met een stoomwals en zo gleed hij dan langzaam over de dwarsbalken.

De dwarsbalken moesten daarbij steeds verlegd worden, de achterste balken kwamen weer vooraan te liggen en zo verplaatste zich de sledebaan met de zelfde snelheid als de transformator. Een uiterst moeizame methode te meer daar de sledebaan horizontaal moest liggen. Dit werd gedaan door waar nodig onder de dwarsbalken houten vulblokken te leggen (het z.g.n. uitvullen).

De tekst onder de foto suggereerd dat deze transformator afgevoerd werd naar een ander station of naar een reparatie werkplaats.

Het is een van de oudste "kranten artikelen" m.b.t. het vervoer van een Willem Smit transformator die ik tot nu toe kon vinden. Het is vandaag de dag niet voor te stellen dat het vervoer toen op deze manier ging, waardoor men maanden bezig was een trafo op de plaats van bestemming te krijgen.

Groet,

Erik de Vries

Vervoer, iv.m. een uitwisseling, van een 150/25/10 kV Transformator van het station Lange Gracht (voormalige SLF) in Leiden naar het 150 kV station Kruithuis in Delft van de EZH.  Wegens de overgang van 25 kV op 50 kV in het verzorgingsgebied van de SLF (het Rijnland) was deze transformator hier niet meer toepasbaar.

In Delft (het Delfland) bleef men de tussenspanning van 25 kV tot begin 21-ste eeuw toepassen. In de 50-tiger jaren nam hier de vermogens behoefte sterk toe zodat deze transformator in het Kruithuis een geschikte plaats kon vinden als versterking van de reeds aanwezige 150 / 25 kV transformatoren.

Erik de Vries.