Stoom-dynamo's, ter voortbrenging van elektrisch licht, vervaardigd door Willem Smit & Co.,te Slikkeveer.


Stoom-dynamo, ter voortbrenging van elektrisch licht, Willem Smit & Co., te Slikkerveer.
Klik op de afbeelding voor een vergroting.

Voor het welslagen van een goede elektrische verlichting is in de eerste plaats een goede beweegkracht noodzakelijk. Alleen met een regelmatige drijfkracht is regelmatig licht te verkrijgen. De toepassing van accumulatoren om een elektrischen stroom van onregelmatigheden in de beweging van den motor te zuiveren, is slechts ten deele juist, aangezien de daarmede gepaarde grootere onderhoudskosten het gebruik er van niet raadzaam maken.

Tot de motoren, die wij ten dienste van het elektrisch licht kennen, behooren in hoofdzaak stoommachines, gasmachines en waterwielen of turbines. Stoommachines zijn voorzeker het meest in toepassing, ofschoon gasmachines en waterwielen onder bijzondere omstandigheden boven het gebruik van stoom te verkiezen zijn. Gaskracht is doelmatig voor kleine krachten en huishoudeljke toepassingen, terwijl waterkracht bijna alle gewenschte voordeelen aanbiedt; maar zoolang men er niet in geslaagd is, deze kracht bij onze rivieren daartoe doelmatig ten nutte te maken, evenmin als voor onze gewone windmolens, en het gebruik er van gevolgeljk alleen bij watervallen of buitengewoon snelvlietende, ingesloten stroomen kan plaats vinden, komt de aanwendig van waterkracht nog weinig voor. Aldus bepalen wij ons hier tot eenige beschouwingen over het gebruik van stoommachines voor de voortbrenging van elektrisch licht.

De eischen, die men aan een voor dat doel geschikte stoommachine behoort te stellen, zijn: zekerheid van werken, regelmatige gang, zuinig verbruik van brandstof en weinig ruimte innemend. Dynamo's maken in den regel van 1000 tot 1500 wentelingen per minuuut, zoodat hierdoor een overbrenging van een gewoon loopende stoommachine, 't zij met een riem, snaren, wrijvings- of kamraderen noodzakelijk wordt. Om dit te voorkomen, kwamen de zoogenaamde rotary-machines in gebruik, welke met dezelfde snelheid als de dynamo's werken en derhalve daaraan direct konden verbonden worden; terwijl men er tegenwoordig meer en meer begint toe over te gaan, om zoowel de dynamo als de stoommachine op matige snelheid te gebruiken en daarbij eveneens de twee werktuigen aan elkander direct te verbinden in den geest als bijna alle centrifugaalpompen van niet te kleine afmeting. Nu bestaat de moeielijk daarin, om van deze toepassingen naar gelang van omstandigheden het juiste gebruik te maken. In fabrieken, waar van de aanwezige drijfkracht gebruik moet worden gemaakt, hangt de plaatsing en de wijze van drijven der elektrische toestellen geheel af van lokale toestanden; als men echter voor afzonderlijke drijfkracht te zorgen heeft, is weinig plaatsruimte bijna altijd een eerste vereischte. In groote steden is de plaats somtijds kostbaarder dan de machine, die er op staat; aan boord van stoombooten, welke tegenwoordig bijna alle tot het gebruik van elektrisch licht overgaan (de Engelsche marine besteedde dezer dagen voor 43 harer oorlogschepen de elektrische verlichting aan) is er evenmin ruimte over. 't Is immers een natuurlijk gevolg van de zaak zelf; waar veel menschen zijn, is veel licht noodig en juist daar is de grond kostbaar en besproken.

Deze stoom-dynamo's kunnen in verschillende grootte worden gemaakt van af 50 tot 1000 lichten en hooger. Die volgens de afbeelding geeft een stroom van 200 ampères bij 50 volts, bij een snelheid van 300 wentlingen per minuut, hetgeen gelijk staat met 300 lampen van 12 kaarsen. Deze snelheid wordt gelijkmatig gehouden door een gevoeligen regulateur. Ten einde bijzondere besparing van brandstof te bevorderen, is het raadzaam hooge stoomspanning aan te wenden van ongeveer 8 à 10 atmosfeer overdruk, ten einde meer van de uitzetting van den stoom te kunnen profiteeren; evenwel zijn, bij het gebruik van de meer algemeen toegepaste stoomspanning van 5 atmosfeer, de werking en het kolenverbruik ook geheel bevredigend. Aan boord van een stoomschip is het meerdere kolenverbruik voor zijn elektrische verlichting proefondervindelijk gebleken nauwelijks waarneembaar te zijn. Vele verbeteringen, waaronder voornamelijk de vermindering van aanleg- en exploitatie-kosten waarborgen daar de meer algemeene toepassing van het elektrisch licht.

Het zal den schrijver dezer regelen, waarit het bestaan eener nieuwe, zeer belangrijke industrie in ons eigen land blijkt, aangenaam zijn door volgende mededeelingen de bewijzen te kunnen geven, dat zij zich vorspoedig ontwikkelt en met de buitenlandsche gunstig kan wedijveren.

Uit: De Natuur, Populair Geïllustreerd Maandschrift, gewijd aan de natuurkundige wetenschappen en hare toepassingen.

15 Juli 1885 - 5e jaargang.

Het binnenwerk (compleet gemonteerde kern en wikkelingen) van een 4000 kVA Transformator.

De buitenliggende 10 kV wikkeling is ruimschoots van koelkanalen voorzien en is voor zijn spanning ruimschoots uitgelegd. Begrijpelijk als men bedenkt dat tijdens WO I en vlak daarna de transformator-olie van erbarmelijke kwaliteit was. Het isolatiemateriaal van het wikkeldraad had men sinds kort in eigen hand, dit werd gefabriceerd in de afdeling Smit Draad (vele decennia later verzelfstandigd en nog steeds in Nijmegen gevestigd). De aandruk constructie van de wikkeling met schroefveren is duidelijk te zien.

Deze transformator bezat waarschijnlijk reeds een aftakschakelaar aan 10 kV zijde (nog niet gemonteerd toen de foto genomen werd), de uitlopers van de wikkeling zijn wel goed zichtbaar.

Deze transformatoren werden gebruikt voor de voeding van kleinere lokale 3 kV netten, waarin de distributie aan de verbruikers geschiedde met 20 kVA ,3.000/ 220 Volt transformatoren.

Erik de Vries.

Amersfoorts dagblad 30-09-1930.


 
Transformator 600 kVa (links) Willem Smit & Co, Rechts 500 kVa Generator van Heemaf (1930)


Schakelborden Heemaf (1930)

Bron: http://radiokootwijk.free.fr/index.php?section=1

Klik op bovenstaand artikel uit Electrotechniek 15-10-1930 om dit te vergroten.

In het filmpje (helemaal onderaan deze pagina) wordt Emma, koningin genoemd, dit is echter onjuist, haar dochter Wilhelmina was koningin van 1898 tot 1948.

Later heeft koningin Wilhelmina op de haar bekende krachtige wijze het "Hallo Bandung" nog enkele malen uitgesproken, waarna dit een bijzonder populaire uitspraak werd die te pas en te onpas gebezigd werd.

Groet,

Erik de Vries.

Film: Geschiedenis TV Plaats van Herinnering: Radio Kootwijk

Op de vergadering van de afdeling electro-techniek en technische natuurkunde van het Koninklijk Instituut voor Ingenieurs [KIVI] te Delft werd aan dr. Anton F. Philips door prof. dr. jhr. G.J. Elias de "Dr.ir. C.J. de Groot" plaquette voor het jaar 1935 uitgereikt, wegens zijn verdiensten voor de ontwikkeling van de electro-technische industrie in Nederland. Deze foto is vooral zo interessant omdat staande 2e van rechts (met vlinderdasje) Willem Benjamin Smit op de foto is te zien. Willem Benjamin Smit ontving deze plaquette als eerste, drie jaar eerder in 1932.

Datum 22 februari 1935

Hieronder een overzicht van de electrotechnische verenigingen in het Nederland van voor WO II , overgenomen uit het tijdschrift Electrotechniek van 24 mei 1933.

Wij zien hier de naam van de heer Rosskopf onder het VEHI, het Verbond van Elektrotechnische Handel en Industrie. Hij zat in het VEHI als vertegenwoordiger van het FOEGIN, Fabrikanten op Electrotechnisch Gebied in Nederland, een vereniging die tot in de 90-jaren van de de vorige eeuw heeft bestaan.

Ook de VDEN, Vereniging van Directeuren van Electriciteitsbedrijven in Nederland was zulk een lang leven beschoren.

Interessant zijn de namen van de vermelde personen, in historische geschriften ziet men deze steeds weer terugkomen.

Zij waren ongetwijfeld de "leiders" en hebben hun stempel onuitwisbaar op de ontwikkeling van de electrotechniek gedrukt. Zonder anderen te niet te doen, wijzen we hier op de naam van Prof. Van Staveren.

Erik de Vries

 
Bron: Electrotechniek 24-05-1933 (Archief Smit Transformatoren).