Johanna de Wilde was een van de drie "De Wilde zusjes" die samen met nog 2 zwagers werkten bij Willem Smit & Co's Transformatorenfabriek tijdens de tweede wereldoorlog. Zij hield een dagboek bij van haar belevenissen in WO II tussen haar 14e en 19e jaar. Dit boek is onlangs gepubliceerd en  uitgekomen in meerdere landen waaronder ook Nederland. Het boek speelt zich grotendeels af in de fabriek van Smit. Ik heb dit zeer interessante boek gelezen en kon veel namen koppelen aan foto's die ik gevonden heb in het archief van Smit Transformatoren. Links een foto van Johanna rond 1940. Bron: dancinginbombshelters.com For the English language choose "Engels" in the dropdown menu above. The Google translation is not perfect, but the quickest way to translate this article.

Een korte beschrijving van Johanna's tijd bij Willem Smit & Co's Transformatorenfabriek.

Het is niet mijn bedoeling om het dagboek Dancing in bombshelters"  te gaan beschrijven, dat boek moet je gewoon zelf lezen en het is zeker een aanrader, vooral voor de mensen uit Nijmegen en omstreken die de oorlog hebben meegemaakt, maar ook voor iedereen die nog nooit een oorlog heeft meegemaakt. Ik heb fotomateriaal naar Johanna gestuurd en dat maakte veel reacties los, vooral ook omdat de namen die in haar dagboek genoemd worden ook deels tot leven komen door de foto's (vaak uit de rubriek zoekplaatjes).

Johanna komt uit een gezin met 10 kinderen en haar vader werkt als journalist bij de Gelderlander. Het verhaal begint bij haar oudste zus, Miep (Mientje) de Wilde. Zij begint in 1939 bij Willem Smit & Co's Transformatorenfabriek. Zij krijgt een baan bij de administratie. Foto rechts: Miep de Wilde

In 1941 wordt ook Johanna (ook wel Annie of Hannie) de Wilde aangenomen bij de administratie van Willem Smit, nadat haar school (Mulo aan de Dobbelmanweg) gesloten wordt vanwege de opslag van oorlogsmateriaal. Daarmee is de datering van onderstaande prachtige foto zeker 1939/1940.

Van dhr Wells (oud-medewerker Smit Trafo) kreeg ik bovenstaande prachtige oude groepsfoto met legenda. Daarop staat toevallig ook Miep de Wilde. de zus van Johanna (zittend vijfde dame van links). In eerste instantie dacht ik dat deze foto met de Draadfabriek te maken had, vanwege het feit dat een latere bedrijfsleider Klein Lankhorst hierop stond, maar volgens Johanna het is 100% zeker de administratie van de transformatorenfabriek. De datering van de foto is dan ook 1939/1940 aangezien Johanna nog niet op deze foto staat.

Op de foto staat zoals gezegd ook dhr. Klein Lankhorst, dit was de latere baas van de Draadfabriek. Over hem heb ik nog informatie gevonden en een foto. Hij werd geboren op 12-09-1909 en kwam 01-10-1929 in dienst bij Willem Smit & Co's Transformatorenfabriek (afdeling Draadfabriek). Hij ging met pensioen op 12-09-1974. 

Dhr. Klein Lankhorst, Draadfabriek	Deze foto van dhr. Klein Lankhorst vond ik in een kaartenbak van de Personeelsadministratie (archief), met daarop alle genoemde data.

Graag zou ik ook in contact komen met familie van dhr. Klein Lankhorst. Volgens een ex-collega had hij ooit veel fotomateriaal van de oude Transformatorenfabriek- en Draadfabriek in zijn bezit en volgens de kaart die ik vond in het archief had hij ook nog een zoon.

Heeft u meer informatie kunt u altijd contact opnemen met telefoonnummer: 024-3717022 of via email: Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft JavaScript nodig om het te kunnen zien.

Onderstaande foto vond ik in het archief van Smit Transformatoren en betreft de administratie van Willem Smit in 1938. Johanna mailde mij hierover het volgende:
"Het kantoor aan de Groenestraat waar iedereen op een rijtje zit had het zelfde interieur met dezelfde bureaus en die brievenbakjes er op toen ik daar werkte in 1941. Ik denk dat de man die alleen links zit (vooraan),  expediteur Blom is en aan de rechterkant achteraan zit zijn broer een andere Blom die over de boekhouding ging.
Toen ik daar werkte had je eerst het kantoor van Daan Nolen, dan had je Mevr.van der Stadt, Jufrouw Schreuder, Nel Jeuken dan kwam ik. Er waren meisjes met de namen Riet van Driel, Riet Aalbers, Bep Jansen, Mien Faber, Els van Haren en later Gerard van Altena, Martha de Wilde (zus) Truus Zylstra (?) en meneer Pruissen."

De administratie van Willem Smit & Co's Transformatorenfabriek in 1938. Bron: Smit Nijmegen Historisch Genootschap.


(links Th. Blom , rechts zijn broer G. Blom, de een werkzaam als expediteur en de ander als boekhouder)

Eerst werkt Johanna in het archief voor dhr. Daan Nolen, later op het voorkantoor en uiteindelijk als telefoniste bij de telefooncentrale. Haar derde zus Martha kwam ook bij de administratie te werken vanaf 1950 - 1954. Martha trouwt met weer een andere Smit medewerker. Deze werkte bij de boekhouding (Gerard van Altena). Er werkte nog een zwager van Johanna bij Smit, en dat was Wim Alwicher, die getrouwd was met zus Rieky (die overigens niet bij Smit werkte). Al met al een grote "Smit-familie".


Dhr. Daan Nolen hoofd archief Willem Smit & Co's Transformatorenfabriek (dertiger jaren). Daan Nolen was de broer van de beroemde Professor Nolen.
Bron: Henny Eigenhuijsen.

De telefooncentrale bij Willem Smit & Co's Transformatorenfabriek in 1950. (links Joke van Hest, rechts Johanna). De centrale was gevestigd in het kantoor aan de Groenestraat aan het einde van de zijkant van de eerste verdieping. Vanaf deze plek hadden wij een goed uitzicht op de treinrails waar in september 1944 lange rijen Duitse soldaten voorbij kwamen. Er werd toen ook op ons geschoten, aldus Johanna. (Meer daarover is te lezen in haar boek "Dancing in Bombshelters").

De meiden van de telefooncentrale van Willem Smit in 1951. (v.l.n.r. : onbekend, Johanna de Wilde, Joke van Hest).
Foto: Johanna Wycoff.

Schuilkelders

De tweede wereldoorlog zet alles op zijn kop. Johanna besluit om alles vast te leggen in haar dagboek, ondanks het feit dat naaste familieleden en collega's actief in het verzet bezig zijn en worden genoemt in het dagboek. Het boek mag dus nooit door de Duitsers gevonden worden.  Daarom veranderd ze ook vaak namen in het dagboek.  In de oorlogsjaren werkt ze als vervangend receptioniste en moet ze zorgen dat bij gevaar het luchtalarm bij de Transformatorenfabriek, Draadfabriek en Ovenfabriek in werking wordt gesteld en bij sein veilig weer uit gezet wordt. Elke keer als het sein veilig door komt danst Johanna van blijdschap in de schuilkelders waar iedereen ondergedoken was. Vandaar ook de titel van haar boek "Dancing in bombshelters". (dansen in schuilkelders).

In 1940 steld Willem Smit & Co's Transformatorenfabriek zijn schuilkelders 's-nachts ook open voor de mensen die in de omgeving wonen. Overdag is deze bedoeld voor het personeel.


Gelderlander 1940

Vlak voor de sloop van de het oudste gedeelte van de Draadfabriek in 2007/2008 (Groenestraat 269) heb ik nog wat foto's gemaakt. In de kelder kwamen we de gewelven tegen die in de oorlog dienst deden als schuilkelders.


De schuilkelders onder gewelven van de Draadfabriek zoals ze er in 2007 nog uitzagen.

"Bovenstaande foto is van mijn zus Mien en mijzelf op het terrein van Smit in de Groenestraat toen we naar de fietsstalling liepen. Zoals je kunt zien er is geen glas in de ramen en allerlei rommel van oorlogsschade op de grond. Op de ramen van het eerste gebouw zit nog tape om het laatste glas van de ramen bij elkaar te houden. De foto is van vòòr de totale bevrijding (ongeveer april 1945). Een paar meter vanaf de rechterkant van de foto waren grote deuren naar de fabriek en daar konden de transformatoren door heen komen".

Foto en tekst : Johanna Wycoff

Bovenstaande foto is genomen direct voor het "voorkantoor" (tweede verdieping) en een paar meter vanaf de plek van de foto daarboven, waarop Johanna met zus Mien loopt naar de fietsenstalling. De datering moet ergens tussen 1945 en 1948 liggen. Zittend geheel rechts is te zien Jacobus Braakenburg. De prachtige groepsfoto werd mij opgestuurd door zijn zoon Leo Braakenburg naast hem zit dus ook Johanna.

Staand v.l.n.r: onbekend, onbekend, dhr. Geurts, Dhr. Lam,  onbekend, dhr. Kamps, onbekend, dhr. Willemsen, dhr. Arnold, onbekend.
zittend v.l.n.r. de toenmalige bedrijfsleider dhr. Ten Bosch, Corrie van der Scheer, Johanna Wycoff-de Wilde, en Jacobus Braakenburg).

(klik op de foto om te vergroten).

Corrie van der Scheer schreef in 1943 onderstaand gedicht in het poesiealbum van Johanna. Daaronder zie je een foto van Corrie van der Scheer op haar paard + het logo van Smit Las).

Johanna mailde mij nog het volgende:

Verschillende mensen van Smit hebben in de oorlogstijd in mijn poezie-album geschreven. De man op de foto hieronder (links) meneer Pruissen die gedurende de oorlog en later op het administratiekantoor zat en hij schreef op 07-10-1943 een gedicht in mijn album.  Het was dhr. Pruissen die op het kantoor van Smit mijn zus Miep en mij waarschuwde om naar ons huis te gaan want er was een bom op gevallen.

Het meisje op de foto hieronder (rechts) was Riet van Driel en zij schreef een gedicht in mijn album op 16-02-1944. Zij werkte ook op de administratie. Beiden zaten dus in het kantoor waarvan in dit artikel een foto te zien is, waar ze allemaal op een rijtje zitten. Daar werkte ook een Marietje Kerkhof.

Links meneer van Pruissen en rechts Riet van Driel. (datering 1940-1944)

Als men door de Transformatorenfabriek liep was er achterin een kamer waar ene Ingenieur Verlee zat en waar ik vaak steno's moest opnemen over elektrisch lassen. Wij hadden veel administratief werk van de Draadfabriek, want ik zie in mijn dagboek staan dat ik op 29-03-1943 orderbevestigingen voor de Draadfabriek moest maken. Er was ook een meneer Gerritsen die geloof ik een vertegenwoordiger was. In de Transformatorenfabriek werkte ook een meneer Vogel die ook een dochter had die bij het archief als telefoniste werkte en Riet Vogel heette.

V.l.n.r. Riet Vogel, Riet van Driel, Ingenieur W. Gerritsen (hoofd afdeling elektrisch lassen) en dhr. Vogel, pionier op het gebied van elektrisch lassen en ovens en de vader van de andere "Vogel" geheel links.

Na wat email-correspondentie met Johanna en het opsturen van fotomateriaal kwamen er veel reacties. Een aantal heb ik hieronder vermeldt:

Over haar vader:

Mijn vader werkte als journalist voor het dagblad "De Gelderlander" en liep iedere nacht samen met een paar andere helden van de Groenestraat naar de Gelderlander(ondanks het oorlogsgevaar) om de plaatselijke krant (de Gelderlander) te publiceren. De krant was belangrijk voor de mensen:

• In de krant stond informatie over de etensbonnen (er was veel honger).
• Het laatste nieuws (onder Duitse controle mocht dit gedrukt worden) om op de hoogte te blijven in deze oorlog.
• De orders van de bezetter voor de volgende dag  enz.

We leefden altijd in angst of vader het zou redden in de nacht, want behalve het oorlogsgevaar was het compleet donker en er was nergens licht.

Sport/spel/ entertainment

Johanna kon heel goed zingen en dansen en aangezien Smit in die tijd veel geld besteedde aan sport, spel en entertainment werd zij veel gevraagd om op te treden in de diverse Smit orkesten.

Ieder jaar hadden we dan een grote show met de Smit band . We leerden dan ook tap dansen en ballet. Voor de band kregen we de nieuwste microphone en de danslessen werden gegeven door bekwame leraren. De show-voorstellingen werden in elkaar gezet en geregisseerd door bekende en goede regisseurs.

In de oorlogsjaren werd dit minder en toen we in 1946 een show gaven konden ze alleen een gebouw vinden aan de Groenestraat naast de kerk en St.Jansschool.

Johanna stuurde mij wat foto's van optredens van net na de oorlog.



Bovenstaande foto is van mijn zus Miep en ikzelf in onze tapdance kleren in 1946.

Bovenstaande foto dateerd van 1948. Wij gaven een Smit show in Concertgebouw de Vereeniging voor 2 avonden.Ik ben de tweede persoon met de Scottisch cap.

Bovenstaande foto zijn de drie de Wilde zusters bij Smit en de foto werd genomen door een fotograaf van Smit Transformatoren. (V.l.n.r Miep, Martha, Johanna). De foto is van ca. 1950.

Fotomateriaal: Johanna Wycoff -de Wilde

Op bovenstaande foto ben ik aan het zingen met de Smit band ca.1951. Ik zong met deze band van  1948 tot en met 1952. Ook werden we soms " uitgeleend" want ik zong ook met de Marine band en vliegveld Volkel.

Sportdag bij Willem Smit (21-08-1938)

In 1940-1942 was er nog een voetbalclub en tussen de fabrieken van de Groenestraat was een veld waarop in het begin van de oorlog nog wedstrijden gespeeld werden zoals voetbal, honkbal, hardlopen, touwtrekken enz.. Het veld werd veel gebruikt door de sportclub "Transforma". Dat moet dan wel de naam van het voetbal- of honkbalteam van Smit geweest zijn.

Van Heleen Rosskopf ontving ik onderstaande foto's van sportdagen bij Smit o.a. touwtrek wedstrijden, gemaakt in 1938. Een aantal van deze personen vinden we ook weer terug op de groepsfoto's in dit artikel waarvan Johanna vrijwel iedereen kende.

De 6 foto's hierboven zijn van de sportdag gehouden ter gelegenheid van het 25 jarig jubileum van Smit Transformatoren. De locatie is het terrein van de sportclub Transforma".  De datering is voor 100% zeker 1938, omdat ik onlangs een aantal documenten heb ontvangen met exact deze foto's erop. (en nog meer).  Binnenkort meer over deze sportdag.

Bron: Heleen Rosskopf (dochter van oprichter Thomas Rosskopf (1930-1935)

Hier boven zien we de gymnastiekvereniging van Willem Smit & Co's Transformatorenfabriek in 1938 met op de middelste rij staande, tweede van rechts Miep de Wilde (met het witte kraagje). De foto is gemaakt ter gelegenheid van het 25 jarig bestaan en de sportdag die toen georganiseerd werd. (zie ook de foto hieronder).

Johanna verteld over deze foto het volgende: De derde aan de rechterkant is inderdaad myn zuster Miep. Het derde meisje van links is Frieda Jansen en haar zuster Bep Jansen werkte toen op het administratie kantoor aan de boekhoudmachine (Burroughs) en maakte de salarissen klaar. Kan die eerste vrouw die voorop staat Mien Faber zijn? Er staan bekende gezichten op maaar durft niet voor zeker te zeggen wie het zijn die ook daar in 1941 werkten.

Het zangkoor van Willem Smit (1938) met zittend geheel links Miep de Wilde.

Verder bleek dat Miep de Wilde niet alleen goed kon zingen en dansen, maar ook erg snel was, omdat ze de 4 x 80 meter estafette gewonnen hadden. (Klik HIER voor de uitslagen).



Links de finale voor de 4 x 80 meter estafette voor vrouwen en rechts een hardloop finale voor de mannen. (Klik HIER voor de andere uitslagen). Miep de Wilde is waarschijnlijk de dame geheel links op de foto.

Een overzicht van de sportdag op 21-08-1938 bij Willem Smit & Co's Transformatorenfabriek. (Bron: Jubileumboek Sportdag 21-08-1938 ontvangen van de familie Rosskopf).

Onderstaande groepsfoto van de directieleden uit 1936 is juist iets vòòr Johanna's tijd bij Smit, maar de meeste mensen op deze foto kende zij goed. Over enkelen had ze een verhaal.

Bron: Smit Nijmegen Historisch Genootschap.

Ik zie Mr. van der Kamp die mij naar die molen bracht waar de "healer" woonde en mij van een wond (die open bleef voor 2 jaar), afhielp met bidden. Hij woonde achter de Graafseweg) Hij is de eerste man van de tweede rij die tussen van Geelkerken en een andere man kijkt.

De derde man van de tweede rij die met opgevouwen handen zit is Mr.Willemsen die me vertelde dat ze alle plannen van de Duitsers rond Arnhem en Oosterbeek klaar hadden liggen met oorlogsmaterial etc en dat Montgomery er geen interesse bij had toen het bij hem door de ondergrondse was aangeboden.

Braakenburg, Van de Kamp en Willemsen werkte op het kantoor aan de Groenestraat boven de fabriek en dat het werd het Voorkantoor genoemd. Verder zie ik nog veel andere bekende gezichten maar van de meesten ben ik de namen vergeten. Braakenburg werd later mijn baas in de laatste oorlogsjaren. Hij was een hele tijd niet op kantoor. Nadat zijn huis gebombardeerd werd, raakte hij gewond en verbleef lang in het ziekenhuis. Janssen die ook op het voorkantoor werkte is een hele tijd in een concentratiekamp geweest nadat hij was verraden. (foto links: Dhr. Braakenburg, rechts dhr. Janssen).

Het zgn. "Voorkantoor" van Willem Smit & Co's Transformatorenfabriek NV rond 1937. Bron: Smit Nijmegen Historisch Genootschap.

Een Smit show in de Vereeniging , achterop staat te lezen : Wooden soldiers / Marche militaire (1950)
Foto: Johanna Wycoff-de Wilde

In 1952 verliet Johanna het koude Nederland voor het mooie Montreal (Canada). Haar boek is op dit moment in 49 landen te koop en zij heeft het nu druk met het geven van lezingen.

Met dank aan Johanna Wycoff-de Wilde. Het boek is in Nederland te koop bij o.a. www.bol.com . Je kunt het boek HIER bestellen bij bol.com. Het boek is nu nog geheel engelstalig, maar zal weldra vertaald worden.

Meer foto's zullen nog volgen...

Klik op onderstaande foto om naar de website van Johanna Wycoff-de Wilde te gaan.