Biografie van een pionier.


(09-11-1860 - 20-08-1950)

Genealogie familie Pot en familie Smit

Willem Benjamin Smit is zonder tegenspraak de grondlegger van de Electrotechnische industrie.

Willem Smit werd geboren op 09-11-1860 en is een directe afstammeling van de Slikkerveersche en Kinderdijkse dynastie der Smitten.  Zijn vader was Johannes Smit (1839 - 1921), stichter van de klinknagelfabriek te Slikkerveer en zijn moeder was Adriana Gerardina Diepeveen.

Het huis aan de Reijerwaardsche dijk, waar Willem Smit zijn jeugd heeft doorgebracht. Het huis is in 1922 door N.V. ELectrotechnische Industrie voorheen Willem Smit & Co. gekocht en verbouwd tot gieterij (gebouw P).

Zijn eerste schreden op dat pad zette Willem Smit op de werf van Bothoff, waar hij met Toon Pannevis een sloep bouwde, waarmee een pleziertocht werd ondernomen. Kort daarna kwam hij bij zijn vader in de zaak. Maar klinknagels hebben zijn belangsteling niet, zijn belangstelling gaat uit naar de electriciteit en haar toepassingen. Hij experimenteerde met Buitenlandse elementen, inductieklossen en al wat er zo al in de jaren 1875 aan primitieve instrumenten te vinden was. Hij bouwt op 18 jarige leeftijd een dynamo met de nodige fouten, bouwt een tweede dynamo die een verbeterde uitgave van de eerste is en wordt op het paard geholpen door familieleden-industrielen, die hem toen hij in de eigenfabriek een booglamp heeft aangelegd, opdracht geven voor een soortgelijk karwei. Toen hij nog geen 21 jaar oud was associeerde hij zich met Adriaan Pot, een neef die in Greenwich voor scheepsbouwmeester studeerde.

Nederland was in deze periode ver achter bij andere landen en het ontbrak overal aan kennis en goede opleidingen. In de landen om ons heen ontwikkelden zich de eerste industrieën die goederen in massa konden produceren.

Op 01-11-1882 wordt de akte opgemaakt waarmee de firma "Electrisch-Licht-Machinen Fabriek Willem Smit & Co”  een feit is geworden en op 09-11-1882 krijgt hij tekenbevoegdheid voor de firma. Omdat Willem nog minderjarig was werd voor hem een meerderjarigheidsverklaring aangevraagd, die hem bij beschikking van de Hoge Raad der Nederlanden werd verleend op 15 september 1882.

Met vallen en opstaan, met fouten maken en ze weer verbeteren ging hij verder.

Met belangstelling werden zijn experimenten met elektrische machines en verlichting gevolgd. De eerste opdracht voor de levering van een dynamo met booglampen kreeg hij van zijn oom (Jan Diepeveen te Kinderdijk). Daarna verzorgde hij dit ook in Rotterdam, Veendam en Bergen op Zoom. Op 12 april 1882 werd in het dorp Ridderkerk het elektrisch licht geïntroduceerd. In de Societeit van St. Joris te Ridderkerk brandde een enkele booglamp van 2000 kaarsen. De stroom , die hiervoor nodig was, werd opgewekt door een Smitdynamo die in 1881 aan de fabriek van de firma Bakker & Co werd geleverd. Hierop volgden bestellingen zoals voor de 3 stoomschepen van de Maatschappij Zeeland en een stoomschip van de Holland Amerika Lijn.

In datzelfde jaar kwam Adriaan Pot afgestudeerd ingenieur terug uit Engeland. Adriaan Pot was verloofd met zijn zuster Wendelina Smit. Het bedrijfskapitaal voor zijn bedrijf werd door de familie ingebracht. Inmiddels was door de uitvinding van Edison, de gloeilamp de vele problemen met booglampen opgelost. Maar ook verdere toepassingen van de elektromotoren in vele vormen zorgen voor veel opdrachten. P. Kooiman werd op 1 november 1882 de eerste werknemer.

Nijmegen is in 1886 de eerste stad die met elektrische straatverlichting gaat werken. Smit levert dit en het stadsbestuur is zeer tevreden, zo blijkt uit onderstaande brief uit 1891, die de burgemeester van Nijmegen aan Willem Smit te Slikkerveer verstuurde:

De burgemeester der gemeente Nijmegen verklaart, dat door de firma Willem Smit & Co. te Slikkerveer, in het jaar 1886 aan die gemeente is geleverd eene installatie voor electrische straatverlichting door middel van booglicht en dat die inrichting gelijk de dagelijksche ondervindingen leert, volkomen goed uitgevoerd is.

Bron: Gelderlander 12-05-1886

Voor genoemde installatie zijn ook de lantaarnpalen door Willem Smit geleverd. De palen waren tuimelbaar, zodat de lamp naar beneden kon draaien om nieuwe koolspitsen in te zetten, wat in de winter dagelijks moest gebruiken. Op 30-06-1886 was de installatie een feit en was Nijmegen de eerste gemeente met elektrische verlichting in Nederland.

Klik HIER voor een artikel uit de Holec Krant (1981) waarin dieper op de tuimellantaarn en de elektrische verlichting in Nijmegen wordt ingegaan. (pdf-document 2 mb).

De verlichting wordt aangedreven door een gelijkstroomgenerator die gehuisvest is in het Waterleidingsgebouw aan de Nieuwe Markstraat. Twee maanden eerder, in hetzelfde jaar, 19-04-1886 had hij al de eerste particuliere elektriciteits-centrale van Nederland geleverd (Kinderdijk). In 1891 krijgen de zakelijke relaties bericht dat er een volledig nieuwe fabriek gebouwd zal gaan worden. Deze nieuwe elektriciteitscentrale wordt geopend in 1908 aan de Waalkade in Nijmegen.

Gelijkstroomgenerator geleverd door Willem Smit aan Nijmegen (1886).

Ketelhuis van de elektriciteitscentrale ondergebracht in het Waterleidingsgebouw aan de Nieuwe Marktstraat nr. 8 in Nijmegen (1886).

Electrische verlichting aan de waalkade. Zie tuimellantaarn aan de linkerkant. Fabricaat Willem Smit Slikkerveer 1886.

Hanglamp gebruikt m.b.t.  de electrische straatverlichting in Nijmegen 1886. (met logo Willem Smit & Co).	Compressor gemaakt t.b.v. de electische centrale in Nijmegen 1886.

Een andere typische verlichtingsinstallatie is de verlichting van Hotel Coomans te Rotterdam, twee jaren eerder in 1884, waarbij een zeer sterke booglamp in gebruik was als reclame en voor de verlchting van zijn chique biljartzalen. De lamp hing in het midden boven de Hoofdsteeg en was d.m.v. een ijzerconstructie bevestigd aan het dak van Hotel Coomans en een winkelhuisdak aan de overkant van de straat. De installatie verlichtte bovendien de Hoofdsteeg met een kolossale booglamp van 3500 'kaars'.




Dit was de eerste belangrijke elektrische verlichtingsinstallatie in Rotterdam. Men vond het licht bij Hotel Coomans een wonder. De dichter-zanger Chretieni droeg het volgende gedicht voor:

De Hoofdsteeg ingeloopen,
O wonder vreemd gezicht,
Daar hangt me tussen de huizen,
Een groote flesch met licht,
Door lang er naar te kijken,
Je wordt er akelig van,
Nee - een vetkaars brandt veel beter
Bij ons in Zwammerdam.

In de kranten van 21-06-1884 verscheen het volgende bericht:

De electrische booglamp in het midden der Hoofdsteeg alhier die sedert enkele dagen zeer de aandacht der voorbijgangers trok, heeft gisteravond voor de eerste maal gebrand. Volmaakt was het licht nog niet, daar het aan trillingen onderhevig was. Trouwens naar den eersten avond kan men moeilijk een oordeel vellen, daar juist dan de kleine gebreken voor den dag komen, die voor herstelling vatbaar zijn. Een talrijke menigte bewoog zich den ganschen avond in de straat en tegen half tien was de toevloed zoo sterk, dat het publiek verzocht moest worden rechts te houden, teneinde de circulatie niet te belemmeren.

Nog een reactie van de hoteleigenaar nadat hij een aantal jaren met de Smit installatie had gewerkt.

Rotterdam, 02-12-1891

Den Heeren Willem Smit & Co.
Slikkerveer.

L.S.
Het is mij aangenaam U te berichten dat de door U bij mij daargestelde installatie voor Electrische verlichting vanaf einde 1883 tot op heden volkomen goedkeuring wegdraagt en dat de door U geleverde dynamo;s ten gebruike der p.m. 500 lichten mijn inrichting zeer aanbevelenswaardig zijn.

w.g.A. Koene

(Grand Hotel Coomans).

Het bedrijf groeide gestaag. Op 03-04-1911 werd NV Willem Smit & Co's Electromotorenfabriek (E.M.F. Dordt) opgericht en in 1913 op initiatief van Willem een fabriek voor transformatorfabricage in Nijmegen.

Enkele eerbewijzen die Willem Smit ten deel vielen waren:

Vanwege gezondheidsredenen trekt hij zich in 1914 terug uit het bedrijf om nog als commissaris en adviseur op de achtergrond het bedrijf te steunen.
Hij kreeg zo meer vrije tijd en ging zich toeleggen op zijn hobbies,  kunstschilderen en componeren.

Willem Smit	Muziek was naast schilderen zijn passie.

Bron: Electrotechniek 1932 (50 jarig jubileum Smit Slikkerveer).

Op 20 augustus 1950 overleed Willem Benjamin Smit.  Th. Rosskopf, directeur van Willem Smit & Co's Transformatorenfabriek schreef een memoriam in de Smit Mededeelingen.

Bron:


Holec Post, Electronieuws 1975
Krantenartikel NRC 1932
Gelderlander 12-05-1886
Smit Mededeelingen
Jubileumboek Smit Slikkerveer 100 jaar.
Publicatie GEB Rotterdam.
Biografie W. B. Smit door dhr. Smelik.
Willy Ahlers (historicus Eaton)