Smit Transformatoren
Spoelenmontage 1921
Smit Draad (1921-1927)
Kijkje in de Draadfabriek
Smit Gas Generatoren
1965-1969
Smit Elektroden
Laselektroden afdeling 1935
Smit Draad
Draadwals (1926)
Thomas Rosskopf (1880-1953)
De oprichter van Smit Transformatoren, Draad, Weld en Ovens
Willem Benjamin Smit (1860-1950)
Elektriciteitspionier en grondlegger van de Smit bedrijven in Nederland
Smit Slikkerveer
Generator 1500 kW (1913)
Transformatoren
Smit Slikkerveer 1912
Thomas Rosskopf
Excursieleider KIVI bij Smit Slikkerveer (1911)
Smit Slikkerveer
Elektrische centrale Tandjong Priok (1895)
Het vervoer van transformatoren d.m.v. paardentractie (Smit Transformatoren 1913-1915)
Dit duurde weken...
Hoogte Kadijk
Transformatoren (1936)
Smit Draad
Vrouw aan de omspinmachine (1926)
Smit Slikkerveer
Wereldtentoonstelling Brussel 1910
Smit Ovens
Vervoer van een grote oven per slede (Groenestraat Nijmegen 1936)
Professor Nolen (1938)
Beproeving oude gramme dynamo bij TU Delft
Smit Transformatoren
Montage in de bak van een 4000 kVA transformator (Amsterdam 1916)
Smit Transformatoren (1916)
4000 kVA transformator

Smit Transformatoren

Elektrische verlichting Nederlands Indië (Tandjong Priok 1894) door Willem Smit

Willem Benjamin Smit in 1888In 1893 kreeg Willem Smit de opdracht van het ministerie van Koloniën om de bestaande elektrische verlichting van de haven bij Tandjong Priok in het voormalige Nederlands Indië, flink uit te breiden en te moderniseren. Dit was een project van formaat. Aanleiding daarvoor was de avonddienst die werd ingevoerd op de spoorlijn Batavia - Priok en de ontstane behoefte aan elektrische verlichting. Tandjong Priok werd daarmee (in die tijd) één van de modernste havens ter wereld.

De eerste elektrische verlichting, 30 booglampen en 24 gloeilichten werden 10 jaar daarvoor aangebracht door Siemens & Halske. Willem Smit had een project uitgewerkt waarbij de oude lampen werden gecombineerd met een nieuw systeem van Smit Slikkerveer.

Onlangs vond ik in een oud document van het Koninklijk Instituut van Ingenieurs voor Nederlands Indië gedetailleerde informatie met schema's en tekeningen terug, die ik in dit artikel verwerkt heb.

Installatie Tandjong Priok 1894

Beproeving van de installatie voor Tandjong Priok 1894

216 booglampen
Willem Smit leverde de voor die tijd het enorme aantal van 186 booglampen (9 en 4.5 ampère) en 60 gloeilampen van 16 N.K.

N.K. betekend Normaal Kaars, afgeleid van de lichtopbrengst van één kaars. Een standaard gloeilamp voor huishoudelijk gebruik had destijds een lichtopbrengst van 16 N.K.  en nam een vermogen op van 50..55 Watt. Deze licht sterkte is grof weg te vergelijken met die van een moderne gloeilamp van ca. 40 W. die ongeveer 390 lumen aan licht afgeeft. Het meeste vermogen gaat als warmte verloren, dus je kan het vermogen van het afgegeven licht niet vergelijken met het opgenomen elektrisch vermogen. Daar zit het rendement van de lamp tussen. (Erik de Vries).

Samen met de 30 oude booglampen komen we dan op 216 booglampen !! Vooral het aantal booglampen van 60 stuks bij de hangars (zie foto hieronder) moet voor de scheepvaart een enorme verbetering zijn geweest. Men zag de haven 's-avonds al op enkele kilometers afstand oplichten. Smit werkte met een maximum en minimum verlichting. Tussen 18:00 uur en 18:30 werd de maximum verlichting geactiveerd tot ongeveer 23:30 en daarna de minimum verlichting tot 6 uur in de morgen. Dit om stroom en lampen uit te sparen.

alt

Hierboven zien we de hangars bij de haven van Tandjong Priok met op de voorgrond, hangend aan de hangar, 1 van de 60 booglampen van Smit. Van de 60 lampen mochten er slechts 24 tegelijk branden. De lampen waren parallel geschakeld en vanwege de minimum verlichting in de avond, moest men het gedeelte in de Westergracht serie geschakeld aanleggen zodat ook de zogenaamde smokkelroutes de hele nacht van licht voorzien konden worden. Dit zorgde voor 4.5 km extra koperdraad. De plaatselijke politie eiste deze extra verlichting in de nacht vanwege de smokkelaars.

alt

Haven Tandjong Priok 1895 met booglamp Smit

De haven van Tandjong Priok uit 1895 - 1900  met op de voorgrond links boven een booglamp van Smit. 

Hieronder een slideshow van enkele foto's van de haven van Tandjong Priok tussen 1895 - 1940 en daaronder een kort filmfragment van de Haven uit de twintiger jaren van de vorige eeuw, gezien vanaf de kantoren van de Rotterdamsche Lloyd. 

hangarshavenpriok1900
haven1920
HAVENTANDJONGPRIOK1895
havenTandjongPriok1900
haventandjongpriok1926
havenTandjongPriok_1900a
lloydloods1940haventandjong
PKL01_60-79_W_1915
stoomschip1895
TandJongPriok1921-full
TandjongPriokkaart1-1921
TandjongPriokkaart2-1921
TANDJUNGPRIOK_HAVEN_1920_BOOGLAMP
01/13 
start stop bwd fwd

Tandjong Priok (1920)


Bron: You Tube (duurt ongeveer 15 minuten)
 

Station Tandjong Priok
Het oude station van Tandjong Priok werd al in 1885 van elektrische verlichting voorzien door Siemens & Halske. Willem Smit breidde het aantal elektrische lampen hier ook flink uit. Je ziet dit goed op de foto's hieronder waar verschillende lantaarns te zien zijn en elektriciteitskabels van station naar de andere gebouwen.

alt

Het station van Tandjong Priok in 1894 met,een oude elektrische tuimel lantaarn van Smit op de achtergrond. Het is echter de vraag of Willem Smit  de uitvinder is van de tuimelaar, het is wel zeker dat hij ze als eerste in Nederland toepaste. De gelijkenis met de paal in de schets van de verschillende type lichtmasten/ ophangingen is wel heel sterk, zelfs het contra gewicht zit hier op dezelfde plek. (zie ook de schets van de lantaarns hieronder).

Verlichting haven Tandjong Priok 1894

Schema van de plaats waar de verlichting was aangelegd

Hierboven het schema waar de elektrische verlichting was aangelegd in de haven van Tandjong Priok in 1895.

alt

alt

Het oude station van Tandjong Priok uit 1895 met links een elektrische lantaarn.

alt

In de twintiger jaren van de vorige eeuw werd er een nieuw treinstation gebouwd in Tandjong Priok, Heemaf leverde samen met werkspoor de eerste elektrische treinen die vertrokken vanaf dit treinstation.

De elektrische centrale van Tandjong Priok
Willem Smit leverde de complete installatie van 2 horizontale stoom machines van het tandem-compound systeem (35 PK), elk voorzien van 3 dynamo's (2 x booglicht dynamo en 1 compound dynamo voor zowel booglicht als gloeilampen), schakelborden, 34 bliksemafleiders en elektrische installatie. Ketels werden geleverd door Stork en de gloeilampen door "een gloeilampenfabriek in Eindhoven".

Dynamo's en schakelbord bij Tandjong Priek (1894)

Schakelbord van Tandjong Priok uit 1894 met links op de voorgrond de tandem compound stoommachine van het type Manchester. Het Schakelbord met al die losse draden is waarschijnlijk een proef opstelling om te kijken of alles werkte.

Bron: Archief Brush Ridderkerk / kees Tym

Dynamo van het manchester type
Dynamo van het manchester type. Bron: KIVI
 

alt

Reclame "De Prins" 1894. Dit is dezelfde dynamo van het manchester type als de foto daarboven.

Het "machinenhuis" was gelegen naast het treinstation, daar stond de complete elektrische centrale opgesteld en van daaruit gingen 34 leidingen naar de hangars, station, locomotiefloods de (tuimel) lantaarnpalen en de telegraafpalen. Zie tekening hierboven. De bediening was in handen van 1 chef machinist, 3 machinisten, 1 leerlingmachinist en 4 stokers. Men werkte in een 2-ploegendienst. De kosten van dit totale project was voor die tijd enorm, HFL 88000 gulden, en dit geeft ook het belang aan wat de Nederlandse regering over had voor de modernisering van deze haven.

Het KIVI (Koninklijk Instituut van Ingenieurs), afdeling Indië geeft een compliment aan de fabriek van Willem Smit, de installatie voldoet goed , de dynamo's lopen rustig en vonkenloos en de booglampen branden rustig. 

alt

Tandem compound machine van het type manchester, in de centrale van Tandjong Priok 1895. Bron: Brush Ridderkerk.

alt

Schema tandem compound stoom dynamo Tandjong Priok 1895. Bron: KIVI 

alt

Een overzicht van de elektrische centrale van Tandjong Priok, "het machinenhuis" Klik op de tekening om te vergroten.

alt

Schakelbord Tandjong Priok 1894

Bovenstaande foto is exact het schakelbord van het schema hieronder (van het KIVI). Het losse schakelbord  op deze foto staat op andere steunen tegen een andere muur op een andere ondergrond. Ik denk dat dit het schakelboord is voor opstelling op zijn definitieve plaats, dus nog niet aangesloten.

Bron: Archief Brush Ridderkerk.

Schema schakelbord Tandjong Priok 1895

Tekening van het schakelbord van Tandjong Priok uit 1895, Bron: KIVI

TandJongPriok1921-full

Kaart van Tandjong Priok uit 1921. Klik HIER voor de linkerkant van de kaart in detail en HIER voor de rechterkant in detail.. Bron: Archive.org

alt

Dynamo's van het manchester type 1890-1900

Opening elektrische centrale Tandjong Priok (1895)

Opening van de elektrische centrale van Tandjong Priok in 1895

Meer info klik op dit document van het Koninklijk Instituut van Ingenieurs voor Nederlands Indië uit 1895. Klik hier voor een documentaire van Willy Mullens uit 1924 over dit gebied, met o.a. een blik op de haven van Tandjong Priok.

Bron: Archief Brush Ridderkerk, Holec Historisch Genootschap, Koninklijk Instituut voor Ingenieurs, (KIVI), Koninklijk  Instituut voor de tropen/ Geschiedenis24.nl, Tekst: Rudo Hermsen, voorzien van commentaar van Erik de Vries.

Schrijf reactie (0 Reacties)

Smit Slikkerveer op de Wereld tentoonstelling in Parijs (1900)

Wereldtentoonstelling Parijs 1900
Grote machinehal Wereldtentoonstelling Parijs 1900Van 15 april tot 19 november 1900 werd de Wereldtentoonstelling in Parijs gehouden. De "Exposition Universelle". Men vierde wat men had bereikt in de afgelopen jaren en nieuwe technische ontwikkelingen werden gepromoot door deze "Exposition Universelle" met 76000 exposanten op een gebied van 1.2 vierkante kilometer. Meer dan 50 miljoen bezoekers namen een kijkje bij deze tentoonstelling.

Nieuwe snufjes waren toen o.a. de roltrap en er werden voor het eerst filmopnamen gemaakt (met geluid) door Edison. In een prachtig decor van Jugendstil was ook een grote Nederlandse delegatie uitgenodigd. Twee Nederlandse fabrieken, Stork en Smit Slikkerveer  hadden een speciale opdracht meegekregen. Zij moesten samen het elektriciteitsgebouw op deze tentoonstelling verlichten. Stork leverde de stoommachine en Willem Smit de stoomdynamo en elektromotoren.

Willem Benjamin Smit in 1888Willem Smit kreeg met deze opdracht de erkenning voor zijn pionierswerk én men had nu ook internationaal aansluiting gekregen. Na afloop ontving hij de "Medaille D'or". In hetzelfde jaar werd hij ook nog Ridder in de orde van Oranje Nassau. Verder in dit artikel zie je een foto van deze oorkonde, samen met een unieke foto van de machines van Smit, die tevoorschijn kwamen tijdens het inscannen van een grote hoeveelheid oude glas negatieven uit het archief van Brush Ridderkerk.

 Place d'electricité (de grote machinehal)

De grote machines in de Place d'electricité. Hiertussen hebben de machines van Smit Slikkerveer en Stork gestaan. Hoogstwaarschijnlijk in het midden van bovenstaande foto, aan de linkerkant van de looproute. Vergelijk de foto van de machine van Smit Slikkerveer (direct onder het filmpje) met bovenstaande foto en kijk ook naar de vloer en het kleine vliegwiel. Volgens mij wel een aardige gelijkenis, maar ik kan het natuurlijk fout hebben.

Lees meer: Smit Slikkerveer op de Wereld tentoonstelling in Parijs (1900)

Schrijf reactie (0 Reacties)

130 jaar elektriciteit in Nederland (Kinderdijk 1886 - 2016)

Willem Benjamin Smit in 1888Op 19-04-2016 was het precies 130 jaar geleden dat de eerste openbare elektriciteitscentrale van Nederlands fabricaat van start ging ( de N.V. Electrische Verlichting Kinderdijk). De oprichter was Willem Benjamin Smit. Nadat Willem enkele jaren daarvoor (1881) een verlichtingsinstallatie had gebouwd voor de fabriek van Diepeveen, Lels en Smit, wilde de directeur ook elektriciteit in zijn eigen huis. Dit wekte grote belangstelling bij andere fabrikanten, want zij wilden ook hun olielampen vervangen door elektrisch licht. In 1884 werd Willem gevraagd om onderzoek te doen naar de mogelijkheden van een elektrische centrale in Kinderdijk. 

Eerste Nederlandse wisselcentrale Kinderdijk 1886

De elektrische centrale Kinderdijk (1886). Bron: Brush Ridderkerk, Deze centrale bestaat niet meer. Ergens in de zestiger jaren van de vorige eeuw is het pand gesloopt.  

Zo ontstond het idee om een elektrische centrale te bouwen die niet alleen aan fabrieken, maar ook aan particulieren stroom zou kunnen leveren. De begroting kwam uit op HFL 26000,- en het kapitaal werd verstrekt door Jan Smit V die we later tegen komen. Hij verstrekte een lening tegen 3.5 % rente en de eerste elektriciteitscentrale in Nederland, de "N.V. Electrische Verlichting Kinderdijk" was een feit.

Lees meer: 130 jaar elektriciteit in Nederland (Kinderdijk 1886 - 2016)

Schrijf reactie (3 Reacties)

130 jaar elektrische straatverlichting in Nederland (Nijmegen 1886 - 2016)

Tuimellantaarn Nijmegen 1886 (pentekening Willem Benjamin Smit)Op 01-07-2016 is het exact 130 jaar geleden dat de elektrische straatverlichting in Nijmegen in gebruik werd genomen. Willem Smit had eerder dat jaar in Kinderdijk al de eerste openbare Nederlandse elektriciteitscentrale aangelegd met 350 aansluitingen naar fabrieken en particulieren, direct gevolgd door Nijmegen.

Elektrische straatverlichting in Nijmegen
Nijmegen was dus enkele maanden later aan de beurt. Willem installeerde zgn. tuimellantaarns, die voorzien waren van een constructie die men kon tuimelen zodat de koolspitsen in de booglamp vervangen konden worden nadat ze waren opgebrand, hetgeen dus zeer frequent moest gebeuren. Nijmegen was daarmee de eerste gemeente met een (piepkleine) elektriciteitscentrale, die uitsluitend stroom leverde voor de straatverlichting (dus niet aan particulieren of fabrieken). Het moet in die tijd een prachtig gezicht geweest zijn om de Waalkade elektrisch verlicht te zien.

Booglamp W. Smit 1893

De koolspitslamp, ook wel koolstaaf booglamp genoemd, wordt gezien als de voorloper van de gloeilamp. Het licht dat deze lamp verspreidt, komt tot stand door een continue vonkoverdracht tussen twee elektroden van geperst koolpoeder. Dit principe lijkt een beetje op elektrisch lassen. De verblindende straal wit licht was zo fel dat de lamp eigenlijk alleen geschikt was als pleinverlichting of als zoeklamp voor schepen.

Toen Edison de gloeilamp uitvond (1879) kwam pas de echte vooruitgang tot stand op het gebied van verlichting. Deze werd ook door Willem Smit toegepast, maar rond 1886 was de booglamp (met name voor buiten verlichting) met zijn grote licht opbrengst nog altijd praktischer en goedkoper dan een oplossing met een groter aantal gloeilampen met ieder een geringere lichtopbrengst.Dit ondanks het feit dat Nijmegen in die tijd de gloeilampenstad van Nederland was met meerdere gloeilampenfabrieken. Willem Smit verkocht in deze jaren ook gloeilampen aan een zekere Philips, dus jaren voordat Philips opgericht werd (1891) en de gloeilampen industrie overnam. 

Eerste proefneming electrische verlichting Waalkade 1886
De lantaarnpalen waren tuimel-baar, zodat de lamp naar beneden gedraaid kon worden om nieuwe koolspitsen in te zetten. In de winter was dit dagelijks werk.

Onlangs vond ik op YouTube een fragment  van het prachtige treinstation van Nijmegen in 1925. Daarop zien we nog fragmenten van de eerste elektrische verlichting (voorzijde station), de verlichting van de ontvangsthal en de de achterkant van het station waar de treinen binnenkwamen. Deze was ook verlicht met booglampen van Willem Benjamin Smit. (zie ook "uitbreidingen" verder in dit artikel).Na de elektrische straatverlichting in 1886 kreeg hij rond 1892 ook een opdracht om de nieuwbouw van het station te voorzien van elektrische verlichting in en rond het gebouw. Het mooie treinstation werd tijdens de Tweede Wereldoorlog (1944) bijna volledig verwoest en vervangen door het huidige station.

 
Bron: Eyeworks.nl / YouTube

Lees meer: 130 jaar elektrische straatverlichting in Nederland (Nijmegen 1886 - 2016)

Schrijf reactie (3 Reacties)

Dansen in schuilkelders bij Willem Smit & Co's Transformatoren fabriek (1940-1945) Johanna Wycoff-de Wilde

Johanna Wycoff - de Wilde

Begin 2010 vond ik bij toeval de website "Dancinginbombshelters.com" en zag de beschrijving van een dagboek dat zich grotendeels afspeelde bij Smit Transformatoren. Daarop heb ik de Engelse versie van het boek gekocht en per mail contact gezocht met Johanna. Zo ontstond dit artikel.

Later vond Johan van Asten de link naar mijn website op dancinginbombshelters.com en hij bracht dit boek onder de aandacht bij een Nijmeegse uitgeverij (QV uitgeverij) die het boek onlangs uitbracht in het Nederlands.
Het meeste wat er in dit artikel staat is bijna 1 op 1 overgenomen van wat Johanna mij per mail toestuurde, soms zien we dan ook grappige Amerikaans/Nederlandse woorden ontstaan. Hieronder het verhaal.

Foto rechts: Johanna rond 1940. Bron: dancinginbombshelters.com

The Google translation is far from perfect, but the quickest way to translate this article

Een korte beschrijving van Johanna's tijd bij Willem Smit & Co's Transformatorenfabriek.

Johanna de Wilde was een van de drie "De Wilde zusjes" die samen met nog 2 zwagers werkten bij Willem Smit & Co's Transformatoren fabriek tijdens de tweede wereldoorlog. Zij hield een dagboek bij van haar belevenissen in WO II tussen haar 14e en 19e jaar. Dit boek is onlangs gepubliceerd en  uitgekomen in meerdere landen en nu ook in Nederland. Het boek speelt zich grotendeels af in de fabriek van Smit. Ik heb dit zeer interessante boek gelezen en kon veel namen koppelen aan foto's die ik gevonden heb in het archief van Smit Transformatoren.

Lees meer: Dansen in schuilkelders bij Willem Smit & Co's Transformatoren fabriek (1940-1945) Johanna...

Schrijf reactie (15 Reacties)

Cloud tag

Laatste artikelen

Laatste reacties

 

Wie is online

We hebben 63 gasten en geen leden online

Statistieken

Aantal bekeken pagina's
4175902

Nieuwsbrief

Our website is protected by DMC Firewall!